Ömer Faruk
24.02.08, 15:20
Su soğutma bir çok kişinin kafasını kurcalıyor. Pahalı mı? Performansı nasıl? Sessiz mi? ve daha birçok soru olabilir kafanızda. Bu yazıda bu sorulara bir nebze olsun cevap verir umarım
1. Su soğutma nedir? Nasıl işler?
Teoride su soğutma hava soğutmadan çokta farklı değildir. Hava soğutmada işlemcinin üzerine gelen metal (bakır ya da alimünyum) soğutucu parçayı fan yardımı ile soğutuyoruz. Su soğutmada da fanın yapacağı işi su yapıyor. Hava soğutmada CPU Heatsink'ine gelen hava kasanın içindeki sıcak hava olduğu için normal olarak heatsink'e üflenen havada sıcak oluyor ve heatsink çok fazla soğuyamıyor. Bu nedenle kışın ki sıcaklık değerlerimiz ile yazın ki sıcaklık değerlerimiz arasında çok fark oluyor. Su soğutmada ise ısınan CPU Bloğuna her zaman aynı sıcaklıktaki su geliyor ve bu su, havaya göre daha soğuk oluyor.
CPU yük altında kaldıkça ( oyun oynarken mesela) Heatsinki ısıtır bu ısınan metal parçasıda kasa içini ısıtır, kasanın içindeki ısınan hava CPU fanı sayesinde heatsink'e üflenir ve heatsink dahada ısınır. Bu şekilde kısır döngü devam eder ve CPU'nın idle (windows altındaki sıcaklık değeri) ile Load (%100 çalışması sonucunda oluşan sıcaklık değeri) arasında çok fark olur. Soğutucunun kalitesine göre 25-30 dereceyi bulabilir bu fark.
Su soğutmada ise teorik olarak benzer olsada işleyiş olarak daha farklıdır. CPU Bloğu üzerinden her zaman serin su geçer, bu şekilde kasa içindeki sıcak hava asla etkilemez. Bu sayede CPU daha düşük sıcaklıklar da çalışır ve idle ile load arası fark olduka düşüktür. (10 derece civarı olur)
2. Diğer soğutma sistemlerine göre daha mı pahalıdır?
Bu sorunun cevabı çok basit. Evet, daha pahalıdır. Sonuçta hava soğutma; bir heatsink ve bir fandan oluşuyor ama su soğutma; CPU Block, radyatör, pompa, radyatör fanları, hortumlar, rekorlar ve su kabından oluşuyor. Bu kadar parçanın hava soğutmaya oranla daha pahalı olması çok normal.
3. Su soğutma sisteminin riskleri nelerdir?
İlk akla gelen su kaçağı olmasıdır. En büyük risklerden biridir su kaçağı olması, sonuçta bilgisayarın tüm parçaları elektrikle yüklü ve üzerine gelicek su tüm sistemin kısadevre yaptırmasını sağlayacaktır. Yanlız burada önemli bir nokta var. Su soğutmada kullanılacak su asla şebeke suyu olmamalıdır. Benzincilerden yarım litrelik şişesini 50 Kr'a alacağınız SAF SU (ÜTÜ SUYU) olmalıdır. Bilindiği gibi saf su elektriği iletmez ve kaçak durumunda sisteminizi koruyacaktır. Diğer bir sorun ise pompanın bozulması ve su akışının aşırı yavaşlaması veya tamamen durmasıdır. Bu durumda da sisteminiz kendini yüksek sıcaklıkta kapatmaz ise hasar görücektir. Onun için arada bir su akışını kontrol etmeniz gerekir.
4. Herkes tarafından kolayca kurulabilir mi?
Eli tornavida, pense ve ingiliz anahtarı tutan ve bu aletleri kullanabilen herkes tarafından kolayca kurulabilir. Dikkat edilmesi gereken nokta oldukça yavaş ve emin adımlarla ilerlemeniz. Bir bölümü tamamen bitirmeden asla bir sonraki adıma geçilmemesidir.
5. Temel bileşenleri nelerdir?
Şimdi su soğutmada kullanılan parçalara bir bakalım.
1) CPU Blok: İşlemcimizi soğutan su bloğu.
2) VGA Blok: Ekran kartımızı soğutan su bloğu.
3) N/B Blok: Anakartımızdaki Kuzey köprüsünü soğutan su bloğu.
4) Ram Bloğu: Ramlerimizi soğutan su bloğu.
5) Radyatör: Soğutma esnasında ısınan suyu soğutmamızı sağlıyor. Ne kadar kaliteli olursa o kadar yüksek performans alırız.
5) Pompa: Su soğutma sistemimizdeki suyu hiç zorlanmadan basıcak olan aletimiz. Kalitesi çok değişkendir. Sessiz ve güçlü bir pompa istiyorsanız kesenin ağzını biraz açmanız gerekiyor.
6) Fanlar: Radyatörümüzden geçen sıcak suyun en kısa sürede soğuması için kullanılacak fanlardır. Ne kadar kaliteli olurlarsa o kadar sessiz ve performanslı olurlar.
7) Rekorlar: Hortumlarımızı pompa,radyatör, su kabı ve bloklar arasında bağlantı kurmamızı sağlayan parçalardır. Kullanacağımız hortum kesitine göre uygun olanı alınmalıdır. Kaliteli olmalıdır yoksa su sızdırırlar.
8) Hortumlar: Su soğutmadaki su akışını belirleyen en önemli etkendir. Kesiti küçük olursa suyun debisi azalır ve buda performansı düşürür.
9) Su kabı: Kullandığımız pompaya uygun olmalı ve en az 750Ml su alabilmeli.
6. Bileşenler arasında en önemli parça nedir ya da neye daha fazla önem vermeliyiz?
En önemli parça yoktur. Herbirinin özelliği ayrıdır. Su soğutma'yı bir zincir olarak düşünün. Eğer içinde zayıf halka varsa, zincir oradan kopacaktır. Onun için tüm parçalar kaliteli olmalıdır.
7. Su deposunun büyüklüğü, pompanın gücü, su bloklarının yapısı bize ne gibi artılar sağlar?
Su deposunun büyüklüğü sistemdeki suyun daha uzun sürede ısınmasını sağlar.
Pompanın gücü, Bloklar da ısınan suyun daha hızlı şekilde oradan uzaklaştırılmasını ve radyatörde soğumasını sağlar.
Blokların yapısı ise CPU'yu daha soğuk tutmamızı sağlar.
8. Piyasada mevcut Su soğutma sistemleri arasında hangisini tercih etmeliyiz?
Hazır satılan setleri önermiyorum. Big Water 735 alıp kullandım ve sorunları hiç bitmedi. Yüksek performans istiyorum diyorsanız kendi sisteminizi kendiniz yapmalısınız. Yanlız o kadar param yok bu işi ucuza bitirmem gerekiyor diyorsanız o zaman hazır sistemlere bakabilirsiniz.
9. Parçaları tek tek almak istersek hangi bileşenlerde hangi markaları tercih etmeliyiz?
İşte burada dana ile kuyruğu yollarını oldukça ayırıyor. Çünkü bu sorunun cevabı tamamen sizin cebinizdeki para ile doğru orantılı. CPU bloklarını ele alalım. 50 YTL'ye de CPU bloğu alabilirsiniz ama 200$'a da CPU bloğu alabilirsiniz. Onun için kuracağınız sistemdeki parçaları paranıza göre seçmeniz gerekiyor.
10. Aldığımız parçalar arasında uyumsuzluk söz konusu olabilir mi? Bunu nasıl anlayabiliriz?
Uyumsuzluk her zaman olabilir. En basiti alacağınız Blokların sizin işlemciniz ve ekran kartınız ile uyumlu olması lazım. Ayrıca kullandığınız hortum ve rekorlarında birbiri ile uyumu çok önemli. Yoksa sistemi ilk çalıştırdığınızda su soğutmanız değil kasa içinde fıskiyeniz olur.
11. Sistem performansında ne gibi avantajlar sağlar? Sıcaklıklardaki düşme stok fana nazaran ne kadar olur?
En büyük avantajı düşük sıcaklık ve stabilitedir. Tabi daha sessiz bir PC anlamınada geliyor bu. Düşük sıcaklık sayesinde sisteminize hız aşırtma uygulayabilir ve performansınızı çok daha yükseklere alabilirsiniz.
Stok fan ile performans farkı konusunda kendi sistemimden örnek vereyim. Intel Q6600 işlemcisi normalde 2.4 GHz'de çalışan 4 tane çekirdeğe sahiptir. Bu nedenle oldukça ısınır. Stok fan ile normalde 50 derece yük altında ise 70 derecelere bulan bir sıcaklığı var. Su soğutmayı kurduktan sonra normaldeki sıcaklık 30 derece, yük altındaki sıcaklık ise 40-45 derece arasına geriledi.
12. Vaad edildiği gibi ses sorununu çözer mi?
Su soğutmada sıfır ses olur gibi birşey söz konusu değildir. Sonuçta sistemde bir pompa var ve radyatör üzerinde de fanlar var. Kaliteli malzeme kullandığınızı varsayarsak stok fana göre daha sessiz olacağı kesindir ama asla sıfır ses olmaz.
13. Hortumların veya su bloğunun ısındıkça sıvı kaçırması gibi bir risk oluşabilir mi?
Sisteminizde silikon hortum kullandığınız sürece bu risk oldukça düşüktür. CPU bloklarında da su kaçırma riski düşüktür ama asla yoktur diyemeyiz. Sonuçta bunlar insan yapımıdır ve her zaman risk vardır.
14. Bu sisteme bilgisayar bileşenlerinden hangilerini dahil edebiliriz?
Bir çok kişinin merak ettiği bir soru bu. Bilgisayarınızda ısı üreten herşeyi bu sisteme bağlayabilirsiniz. CPU, GPU, Ram, anakart, HDD, PSU.
Alıntı...
1. Su soğutma nedir? Nasıl işler?
Teoride su soğutma hava soğutmadan çokta farklı değildir. Hava soğutmada işlemcinin üzerine gelen metal (bakır ya da alimünyum) soğutucu parçayı fan yardımı ile soğutuyoruz. Su soğutmada da fanın yapacağı işi su yapıyor. Hava soğutmada CPU Heatsink'ine gelen hava kasanın içindeki sıcak hava olduğu için normal olarak heatsink'e üflenen havada sıcak oluyor ve heatsink çok fazla soğuyamıyor. Bu nedenle kışın ki sıcaklık değerlerimiz ile yazın ki sıcaklık değerlerimiz arasında çok fark oluyor. Su soğutmada ise ısınan CPU Bloğuna her zaman aynı sıcaklıktaki su geliyor ve bu su, havaya göre daha soğuk oluyor.
CPU yük altında kaldıkça ( oyun oynarken mesela) Heatsinki ısıtır bu ısınan metal parçasıda kasa içini ısıtır, kasanın içindeki ısınan hava CPU fanı sayesinde heatsink'e üflenir ve heatsink dahada ısınır. Bu şekilde kısır döngü devam eder ve CPU'nın idle (windows altındaki sıcaklık değeri) ile Load (%100 çalışması sonucunda oluşan sıcaklık değeri) arasında çok fark olur. Soğutucunun kalitesine göre 25-30 dereceyi bulabilir bu fark.
Su soğutmada ise teorik olarak benzer olsada işleyiş olarak daha farklıdır. CPU Bloğu üzerinden her zaman serin su geçer, bu şekilde kasa içindeki sıcak hava asla etkilemez. Bu sayede CPU daha düşük sıcaklıklar da çalışır ve idle ile load arası fark olduka düşüktür. (10 derece civarı olur)
2. Diğer soğutma sistemlerine göre daha mı pahalıdır?
Bu sorunun cevabı çok basit. Evet, daha pahalıdır. Sonuçta hava soğutma; bir heatsink ve bir fandan oluşuyor ama su soğutma; CPU Block, radyatör, pompa, radyatör fanları, hortumlar, rekorlar ve su kabından oluşuyor. Bu kadar parçanın hava soğutmaya oranla daha pahalı olması çok normal.
3. Su soğutma sisteminin riskleri nelerdir?
İlk akla gelen su kaçağı olmasıdır. En büyük risklerden biridir su kaçağı olması, sonuçta bilgisayarın tüm parçaları elektrikle yüklü ve üzerine gelicek su tüm sistemin kısadevre yaptırmasını sağlayacaktır. Yanlız burada önemli bir nokta var. Su soğutmada kullanılacak su asla şebeke suyu olmamalıdır. Benzincilerden yarım litrelik şişesini 50 Kr'a alacağınız SAF SU (ÜTÜ SUYU) olmalıdır. Bilindiği gibi saf su elektriği iletmez ve kaçak durumunda sisteminizi koruyacaktır. Diğer bir sorun ise pompanın bozulması ve su akışının aşırı yavaşlaması veya tamamen durmasıdır. Bu durumda da sisteminiz kendini yüksek sıcaklıkta kapatmaz ise hasar görücektir. Onun için arada bir su akışını kontrol etmeniz gerekir.
4. Herkes tarafından kolayca kurulabilir mi?
Eli tornavida, pense ve ingiliz anahtarı tutan ve bu aletleri kullanabilen herkes tarafından kolayca kurulabilir. Dikkat edilmesi gereken nokta oldukça yavaş ve emin adımlarla ilerlemeniz. Bir bölümü tamamen bitirmeden asla bir sonraki adıma geçilmemesidir.
5. Temel bileşenleri nelerdir?
Şimdi su soğutmada kullanılan parçalara bir bakalım.
1) CPU Blok: İşlemcimizi soğutan su bloğu.
2) VGA Blok: Ekran kartımızı soğutan su bloğu.
3) N/B Blok: Anakartımızdaki Kuzey köprüsünü soğutan su bloğu.
4) Ram Bloğu: Ramlerimizi soğutan su bloğu.
5) Radyatör: Soğutma esnasında ısınan suyu soğutmamızı sağlıyor. Ne kadar kaliteli olursa o kadar yüksek performans alırız.
5) Pompa: Su soğutma sistemimizdeki suyu hiç zorlanmadan basıcak olan aletimiz. Kalitesi çok değişkendir. Sessiz ve güçlü bir pompa istiyorsanız kesenin ağzını biraz açmanız gerekiyor.
6) Fanlar: Radyatörümüzden geçen sıcak suyun en kısa sürede soğuması için kullanılacak fanlardır. Ne kadar kaliteli olurlarsa o kadar sessiz ve performanslı olurlar.
7) Rekorlar: Hortumlarımızı pompa,radyatör, su kabı ve bloklar arasında bağlantı kurmamızı sağlayan parçalardır. Kullanacağımız hortum kesitine göre uygun olanı alınmalıdır. Kaliteli olmalıdır yoksa su sızdırırlar.
8) Hortumlar: Su soğutmadaki su akışını belirleyen en önemli etkendir. Kesiti küçük olursa suyun debisi azalır ve buda performansı düşürür.
9) Su kabı: Kullandığımız pompaya uygun olmalı ve en az 750Ml su alabilmeli.
6. Bileşenler arasında en önemli parça nedir ya da neye daha fazla önem vermeliyiz?
En önemli parça yoktur. Herbirinin özelliği ayrıdır. Su soğutma'yı bir zincir olarak düşünün. Eğer içinde zayıf halka varsa, zincir oradan kopacaktır. Onun için tüm parçalar kaliteli olmalıdır.
7. Su deposunun büyüklüğü, pompanın gücü, su bloklarının yapısı bize ne gibi artılar sağlar?
Su deposunun büyüklüğü sistemdeki suyun daha uzun sürede ısınmasını sağlar.
Pompanın gücü, Bloklar da ısınan suyun daha hızlı şekilde oradan uzaklaştırılmasını ve radyatörde soğumasını sağlar.
Blokların yapısı ise CPU'yu daha soğuk tutmamızı sağlar.
8. Piyasada mevcut Su soğutma sistemleri arasında hangisini tercih etmeliyiz?
Hazır satılan setleri önermiyorum. Big Water 735 alıp kullandım ve sorunları hiç bitmedi. Yüksek performans istiyorum diyorsanız kendi sisteminizi kendiniz yapmalısınız. Yanlız o kadar param yok bu işi ucuza bitirmem gerekiyor diyorsanız o zaman hazır sistemlere bakabilirsiniz.
9. Parçaları tek tek almak istersek hangi bileşenlerde hangi markaları tercih etmeliyiz?
İşte burada dana ile kuyruğu yollarını oldukça ayırıyor. Çünkü bu sorunun cevabı tamamen sizin cebinizdeki para ile doğru orantılı. CPU bloklarını ele alalım. 50 YTL'ye de CPU bloğu alabilirsiniz ama 200$'a da CPU bloğu alabilirsiniz. Onun için kuracağınız sistemdeki parçaları paranıza göre seçmeniz gerekiyor.
10. Aldığımız parçalar arasında uyumsuzluk söz konusu olabilir mi? Bunu nasıl anlayabiliriz?
Uyumsuzluk her zaman olabilir. En basiti alacağınız Blokların sizin işlemciniz ve ekran kartınız ile uyumlu olması lazım. Ayrıca kullandığınız hortum ve rekorlarında birbiri ile uyumu çok önemli. Yoksa sistemi ilk çalıştırdığınızda su soğutmanız değil kasa içinde fıskiyeniz olur.
11. Sistem performansında ne gibi avantajlar sağlar? Sıcaklıklardaki düşme stok fana nazaran ne kadar olur?
En büyük avantajı düşük sıcaklık ve stabilitedir. Tabi daha sessiz bir PC anlamınada geliyor bu. Düşük sıcaklık sayesinde sisteminize hız aşırtma uygulayabilir ve performansınızı çok daha yükseklere alabilirsiniz.
Stok fan ile performans farkı konusunda kendi sistemimden örnek vereyim. Intel Q6600 işlemcisi normalde 2.4 GHz'de çalışan 4 tane çekirdeğe sahiptir. Bu nedenle oldukça ısınır. Stok fan ile normalde 50 derece yük altında ise 70 derecelere bulan bir sıcaklığı var. Su soğutmayı kurduktan sonra normaldeki sıcaklık 30 derece, yük altındaki sıcaklık ise 40-45 derece arasına geriledi.
12. Vaad edildiği gibi ses sorununu çözer mi?
Su soğutmada sıfır ses olur gibi birşey söz konusu değildir. Sonuçta sistemde bir pompa var ve radyatör üzerinde de fanlar var. Kaliteli malzeme kullandığınızı varsayarsak stok fana göre daha sessiz olacağı kesindir ama asla sıfır ses olmaz.
13. Hortumların veya su bloğunun ısındıkça sıvı kaçırması gibi bir risk oluşabilir mi?
Sisteminizde silikon hortum kullandığınız sürece bu risk oldukça düşüktür. CPU bloklarında da su kaçırma riski düşüktür ama asla yoktur diyemeyiz. Sonuçta bunlar insan yapımıdır ve her zaman risk vardır.
14. Bu sisteme bilgisayar bileşenlerinden hangilerini dahil edebiliriz?
Bir çok kişinin merak ettiği bir soru bu. Bilgisayarınızda ısı üreten herşeyi bu sisteme bağlayabilirsiniz. CPU, GPU, Ram, anakart, HDD, PSU.
Alıntı...